Dossier: Stille ondervoeding aan de borst

Zoete baby's die weinig huilen en veel slapen. Een geschenk uit de hemel? Dat kan, maar soms is er meer aan de hand. Het kind krijgt bijvoorbeeld onvoldoende voeding binnen waardoor het geen energie meer heeft. Drie lactatiekundigen vertellen wat stille ondervoeding aan de borst is én hoe je dit als kraamverzorgende voorkomt.

FTT

Failure To Thrive (FTT), in de volksmond stille ondervoeding genoemd, is een ernstige situatie, die meteen medisch ingrijpen vereist. Lactatiekundigen Bartina van Schie en Marga Wapenaar, die samen een praktijk hebben in Leiden, vertellen dat ze de aandoening zo'n tien keer per jaar tegenkomen - ze hebben in totaal ongeveer driehonderd klanten. Renate vindt het moeilijker om cijfers te noemen. ‘Wanneer spreek je van stille ondervoeding? Komt de baby te langzaam aan in gewicht of is hij of zij niet gedijend?

Gewicht

Bartina: ‘Een baby verliest normaal gesproken de eerste dagen na de bevalling zeven tot tien procent van het geboortegewicht. Dit komt doordat het kind het meconium verliest en de borstvoeding nog op gang moet komen. De baby komt de eerste twee tot drie weken vervolgens 100 tot 200 gram per week aan. Binnen twee tot drie weken na de dag van het laagste gewicht hoort de baby weer op gewicht te zijn.' Renate: ‘Als op de leeftijd van zeven tot veertien dagen het gewichtsverlies groter is dan tien procent, is er sprake van stille ondervoeding.'

Luiers

Bartina: ‘Je kunt nagaan of de baby voldoende voeding binnenkrijgt door naar het aantal luiers te kijken. Is er input? Dan is er ook output.' Marga vult aan: ‘Rond de vierde dag hoort de baby vier tot zes plasluiers te hebben, met een inhoud van ongeveer twee tot drie eetlepels per luier. Door de komst van goed absorberende luiers is dit soms moeilijk te zien. Twijfel je? Weeg dan eerst een luier waar je drie eetlepels water in hebt gedaan en weeg daarna de plasluier.' Renate: ‘Ook onvoldoende ontlasting is een duidelijke rode vlag. Een goed gedijend borstgevoed kind zal in de eerste vier weken over het algemeen meermaals per dag ontlasting hebben. Pas na de eerste levensmaand kun je een verandering in de frequentie van de ontlasting zien.'

Borstvoedingsmanagement

De achterliggende oorzaak voor stille ondervoeding is een slecht borstvoedingsmanagement - ervan uitgaand dat het kindje lichamelijk verder niets mankeert en bijvoorbeeld geen hartafwijking heeft. Renate: ‘Wanneer ik een moeder spreek die vertelt dat haar pasgeboren kindje "zó lief en rustig is" en maar om de vier à vijf uur voor een voeding komt, dan gaan bij mij de alarmbellen al rinkelen. Dit is geen normaal patroon voor een pasgeborene.' Voor een borstgevoed kind is het normaal te noemen als er een keer per 24 uur zo'n vijf à zes uur niet gedronken wordt, als de voedingen verder kort op elkaar zijn (tussen de een en drie uur). Marga vult aan dat een pasgeboren baby acht tot tien keer per dag voor een voeding hoort te komen. Als er vaak vijf tot zes uur tussen voedingen zit, komt een kind daar niet aan. Renate: ‘Bij langere perioden tussen de voedingen geeft het lichaam een hormonaal sein af - de PIF (Prolactin Inhibiting Factor). De PIF seint dat er de volgende voeding minder melk gemaakt hoeft te worden. Dat sein kan niet meer teruggeroepen worden als het eenmaal afgegeven is. De moeder is dan eigenlijk haar productie aan het "afbouwen" in plaats van aan het "opbouwen".'

Beleid

Als er echt sprake is van een niet gedijende (FTT) baby, moet de baby onmiddellijk supplementen krijgen. Dit gebeurt altijd in overleg met de verloskundige of de huisarts. Renate: ‘Ik spreek niet graag van regels, maar in dit geval geldt voor mij: regel 1: VOED de baby en regel 2: BESCHERM de melkproductie.'

Voorkomen

Renate: ‘Een goed borstvoedingsmanagement, waarbij je goed in de gaten houdt dat de baby daadwerkelijk aan de borst drinkt, voorkomt stille ondervoeding.' Bartina: ‘Wijs de kraamvrouw erop dat het normaal is dat borstvoeding in de beginperiode veel tijd kost. Bij een goede voeding drinkt de baby twintig tot dertig minuten per borst. Dit komt neer op een dagtaak als je bedenkt dat de baby minstens acht keer per dag aan de borst drinkt en de kraamvrouw in het begin ook tijd nodig heeft voordat het kind goed is aangelegd.' Renate: ‘Lukt het aanleggen nog niet lekker de eerste twee dagen? Laat de moeder dan gewoon met de hand wat melk uitdrukken op een lepeltje en geef deze druppels aan de baby. Elke druppel telt en zorgt dat de baby energie houdt. Op deze manier is niet meteen een kolf nodig. Het materiaal is aanwezig en je kunt meteen van start.'

Jouw taak als kraamverzorgende

Renate: ‘Help de moeder haar kind goed aan te leggen en informeer haar waar ze op moet letten, wat de rode vlaggen zijn en hoe ze daarmee om moet gaan. Vertel haar tot slot dat ze nadat jij het kraambed hebt afgesloten ook zelf een lactatiekundige kan inschakelen, of zich voor hulp kan wenden tot de borstvoedingsverenigingen.'

Hoe merk je of een kind ondervoed is?

Langzame gewichtstoename

Stille ondervoeding (FTT) < 1 maand

Het kind heeft een regelmatige gewichtstoename, hoewel deze lager is dan gemiddeld.

Het kind heeft na tien dagen nog gewichtsverlies en is binnen twee tot drie weken niet terug op het geboortegewicht.

Auteur: Trudy van Dijk - KraamSupport

Klik hier voor de 'tekenen dat het goed gaat met de baby' en handige links die meer info geven.

Klik hier voor andere dossiers voor kraamverzorgenden